[Bitarkivo.org] Aŭstria Esperantisto n012 (jul 1925)

I

Oficiala organo de Aŭstruja Esperanto-Delegitaro (A. E. D.), Esperanto-Delegitaro
de Wien (E. D. W.) kaj Universala Esperantista Pacifista Ligo (U. E. P. L.)

2“ jaro. No. 7 Monata Julio 1925

Redaktejo kaj administrej o: Korneuburg 6e Wien, Hovengasse 12, 11,13

Kunlaborantoj I Skriba legeble, retenu kopion, aktualajojn aendu ĝis lal R de 1' monato.

Mauuskriptoj ne reaendataj.

Jar a bo no: Pot Aŭatrianoj aŭ. S 3, Germanoj g. or. M 2, Alilandanoj sv. fr. 3 60

BADEN ĈE WIEN.

Orig. art. de Oaterr. Verkehrawerbungageaellachaft por ,A. K *

Proksime ĉe Wien — atingebla per de multnombraj eminentuloj. La favoro
Sŭdbahn (t. e. suda fervojo) aŭ per de naturo kaj la kultura valoro kreis ĉi
elektra rapidfervojo en apenaŭ unu horo tie centron de societa vivo, kio sole eb-
— situas * Baden bei Wien*, la plej ligis la plenutiligon de la plej granda
malnova banloko de Aŭstrio. riĉajo de Baden, nome la jam al la

Ĉirkaŭate de malhele verdaj arbaroj Romanoj konataj kaj de ili volonte vi-
kaj belegaj vinberejoj kaj tamen en plej zititaj mineralakvaj fontoj kaj ilian
intima interligiteco kun la ĉefurbo, kies uzadon por bonfarto homa.
kultura graveco ĉiam infiuas la karak- Dek tri varmegaj sulfurfontoj, kies
teron de 1' banurbo, Baden montras bildon eiiko estas ege pliintensigata de alt-
de grandurba vivo en tute kampara grada radio-aktiveco, venas el la tero
£irkauaJo. Baden estas somera restadejo en la banurbo. Per impona aro de mo-

Paĝo 70

No 7

Aŭstria Esperantisto

dernaj instalajoj oni sukcesis, uzi la
varraan mineralakvon por banado je
temperaturo de 22 — 30° C sen perdo
de iuj ajn eleinentoj.

La saniga efiko de la banoj, kiuj
alportas resaniĝon al la homoj aŭ almenaŭ
mildigas diversion malsanojn, estas cert-

igata per kelkjarcenta
praktiko.

Restado en Baden
komprenigas la mult-
indikan frekventnom-
bron.kiu ekzemple estis
en la jaro 1922: ban-
ga9toj 41.000 kaj tur-
istoj 800.000. Kompren-
eble multnombraj Aŭs-
trianoj vizitas Baden.
Sed la bangastlisto
ankaŭ enhavas nomojn
de gegastoj el ĉiuj
landoj de 1’ rnondo.

Krom la jam men*
ciitaj banejoj modernaj
sanigejoj estas je dis-
pono de la bangastoj.

Carma estas la aspekto de la urbo
kun la palacosimila „Kursalon u (amuz-
ejo), la urba teatro, granda nombro da
plej bone instalitaj hoteloj kaj pensi-
onoj kaj granda vico da burĝaj gastejoj.

Esp.-igis Math. Altrich ter- Korneuburg.

PARTOPRENO DE AUSTRIO ]E
„ DEUTSCHE VERKEHRSAUS-
STELLUNO" (t. e. „GERMANA
EKSPOZICIO PRI TRAFIKO")

EN MŬNCHEN.

«Uazrtftervo de l 1 ftencraldirekcio
de An&triŭj liglandaj fervojoj M aendia
ill ni jenau orig. nrtlkolon :

L» 30. majo 1925 ^Deutsche Ver-
kehrsaussteUung* 1 en Mŭnchen estis in-
aŭgurata de la ŝtatsekretario Ii. von
Frank.

„Trafiko a estas kadra vorto, kiu
entenas la plej ampleksajn teknikajn
temojn; ĝi estas la ponto, kiun nia tuta
mastrumado surpaŝas kaj kiu malfermas
al ni ĉiujn belajojn de la mondo!

La ega pligrandiĝo de la trafiko en
la lastaj jardekoj kaŭzis grandegan pli-
ampleksigon kaj perfektigon de la trans-
portin’ koncerne la uzatajn fortojn kaj
la konstrumanierojn.

En la trafiko sur fervojoj la vapor-

lokomotivo transformiĝis per akomodiĝo
al la plej novaj sciencaj ekkonoj, al la
konataj fieraj produktoj je forto kaj
rapideco, kiuj efektivigas la trafikon sur
la reloj en fidinda maniero. Krome la
elektra lokomotivo aperis en multspeca
konstrumaniero kaj torto, por sende*
pendigi nin de la eksterlandaj karbo-
minejoj, kiujn oni forprenis de ni sekve
de la niilito.

La konstruo de la vagonoj estis
akomodata al la postuloj pri rapideco
kaj transportado de amasoŝarĝoj.

Samtempe kun la transportiloj evo-
luiĝis la certig-instalaĵoj kontraŭ akci-
dentoj konforme al la grandegaj pos-
tuloj, kiujn densa kaj rapida interko-
munikado necesigas.

Per helpo de blokadaparato u n u
viro regas vastajn stacioinstalaĵojn kai
la alligitajn liniojn. Eune kun tio ekest-
iĝis la modernaj interkomprenigiloj, tele-
grafo kaj telefono.

La 6iam pligrandiĝanta aksopremo

tf-o 7

Austria Eeperantiato

Paĝo 71

de la lokomotivoj kaŭzis novajn formojn
de la relfundamento. Relsubnietajoj,
reloj kaj fiksiloj laŭiĝis al la grandaj
fortoj kaj certigis la senskuan kaj
sendanĝeran veturadon de la trajnoj.

Vastaj niodernaj instalajoj je labor-
ejoj kaj funkciigejoj estiĝis por la re-
vizado kaj riparado de la difektitaj res-
pektive por la pretigo kaj depono de
la uzeblaj transportiloj. Tiuj Oi same
kiel la novaj stacioinstalajoj kaj log-
domoj por la dungitoj ricevis formojn.
kiuj konformas al la teknikaj bezonoj
kaj al la konstrustilo regionkutima.

Imponaj konstruaĵoj ekestas en la
proksimaj alpovaloj, por devigi la akvo-
fortojn en la servon por la tiafiko.

La trafikekspozicio en Milnchen nun
donas en klara kaj kompreniga maniero
el ĉiuj fakoj de P fervojfunkcio abundon
da prezentajoj, kiuj same al neprofesi-
ulo kiel ankau al fakulo peras klurkotn-
prenon kaj kontentigon.

Eompleta miniatura fervojo por per-
sontransporto kun ĉiuj necesaj instal-
ajoj prezentata funkciante, modeloj,
aparatoj, unuopaj partoj, ilustrajoj ktp.
ebligas al ĉiu vizitanto en mallonga
tempo profunden eniĝi en la agadon ĉe
la fervojo.

Apud n Deutsche Reichsbabn 14 (t. e.
«Germana regna fervojo “) ankau la *Aus-
triaj liglandai fervojoj 0 ekspoziciis en
ejo 11 de la granda halo 1 kaj tie montris
en facile komprenebla maniero la tutan
funkciadon kaj la administradon de tiuj
ĉi fervojoj.

La eniranton salutas granda oleo-
pentrajo de Gustav Jahn: n Alpa knabino
sur altsitua montherbejo inter florantaj
alporozoj ; malantaŭe la neĝokovrata
Rax-monto. u Ce ambaŭ flankoj troviĝas
t5 bildoj, montrantaj popolkutimojn en
la aŭstria alporegiono, kreitaj de la
sama artisto. La ejo estas disponigita al
la propagandservo por interesigi fremd-
ulojn. Kontrauflanke estas videbla reliefo
de Spuller-lago kun la elektroproduktejo
por Arlberg-fervojo ; bildoj de la elektri-
gitaj linioj; modelo de „Roth-Wagner-
ponto u ; modelo de la stacioparto por
komercajoj en Linz; blokad- kaj tele-

foninstalajoj, mezuraparatoj kiel ankaŭ
bildoj pri ĉiuj fakoj de 1' funkciado kaj
administrado, kiuj ebligas profundan
komprenon de la frekvento kaj laborado
ĉe la aŭstriaj liglandaj fervojoj.

Krome rimarkinda estas valora kro-
nologia prezentajo pri la evoluiĝo de la
aŭstria lokomotivo por rapidtrajnoj kaj
kolekto de ĉiuj lokomotivoj konstruitaj
de Sektionschef d-ro h. c. Golsdorf.

En la granda halo de la suda parko
estas ekspoziciataj kvar lokomotivoj por
normala reldistanco.

Tri inter ili konstruitaj lau pli mal-
nova maniero estas eksfunkciigitaj, nome :

2 C varmegvapora lokomotivo monte-
tara por rapidtrajnoj, serio 409, kun du
egalpremaj laborcilindroj, ventilreguligo
lau Lentz, ŝangkonstruita en lajaro 1924
el la normalvapora lokomotivo kun du
interne lokitaj cilindroj, el kiuj nur unu
ricevas la altekspansian vaporon, serio 9.

— F Dentrada tendrolokomotivo, serio
2G9, sistemo Abt, kun du egalpremaj
laborcilindroj por la fervojlinio Eisenerz-
Vordernberg. Por pli bona rigardeblo
la dentradveturigstablo estas elprenita

— IF varmegvapora lokomotivo monte-
gara por rapidtrajnoj, serio 100, kun
kvar cilindroj, el kiuj du ricevas senpere
el la bolilo la altekspansian vaporon.
kaj kun antauvarmigilo por la funkciiga
akvo. konstruspeco „Dabeg“. — La kvara
estas la plej moderna varmegvapora
lokomotivo por rapidtrajnoj. serio 113,
kun du egalpremaj cilindroj, ventil-
reguligo lau Lentz kaj antaŭvarmigilo
por la funkciiga akvo lau Dabeg.

Sur la relparoj kuu 75 cm reldistanco
oni ekspozis elektran lokomotivon, serio
E 2, po unu salon-, person-kaj ŝarg-
vagonon de la Mariazell- a fervojo.

La aranĝo kaj instalo de la ekspo-
zajo estis fiditaj al direktoro inĝ. Karl
Kontrus. Esp.-igis H. Steiner.

Cu VI ANKORAfJ XE SENTAS

la devon energie varbi plialtijro de la preakofl-

por„A E. M aŭdinte, ke la toj (la laata nun je l5t°/ 0 )

redakcio malgraŭ trifoja ne altigin la abonpagon ?

La venonta numero ■ aŭg.- sept.)

□ aperos meze de septembro. □

Paĝo 72

Austria Esperantisto

N-o 7

LAST A ALVOKO AL Va TUTAUSTRIA ESPERANTOKONGRESO.

Katedralo en Salzburg.

La tempo jam urĝas. sed multaj
aŭstriaj samideanoj ankoraŭ ne anoncis
sin. La plej esencaj preparoj jam estas
faritaj tiel, ke ni povas esperi, ke tiu
ĉi ĝenerala kunveno de aŭstriaj esper-
antistoj, kvankam ĝi estos la unua post
eksplodo de 1' mondmilito, tangos sufiĉe
solena kaj efika Nun estas la tempo,
en kiu temas pri pli bona kaj pli ĝe-
nerala propagando de Esperanto en nia
tuta respubliko, temas pri la preparo
de fina oficialigo de Esperanto en Aŭstrio.
Do estas honora devo de ĉiu austria
esperantisto, kiu ne estas grave mal-
kelpata. ke li venu kaj kunhelpu.

La program o estas klare tiksita kaj
jam publikigita en la lasta numero. La
solena malfermo okazos lau afabla kon-
sento de la urbestraro en la ĉefsalono
de la urbdomo. La landestro, Dr. Franz
Uehrl, afable akceptis la protektoraton.
Multaj eminentuloj de la urbo ĉeestos.
Ankaŭ alilandaj samideanoj jam anoncis
sian partoprenon. La propagandvespero,
por kiu oni varbos per artikoloj en niaj
jurnaloj kaj per specialaj afiŝoj, okazos
en la bela Wienersaal de Mozarteum,
kiun ni jam luis per kontrakto. Kongres-

insignoj, kongreskartoj, honorkartoj kaj
programoj estas jam presataj. Referatojn,
paroladojn, amuzajn prezentadojn oni
jam preparas. Do necesas nur, ke vi
venu kaj kunhelpu. Gis nun anoncis sin
el Aŭ9trio proksimume 60 samideanoj, sed
nepre devos veni pli, sed ili hezitas
ankoraŭ. Vi multe helpas al la bona
organizo, se vi baldau vin anoncas. Pre-
cipe, se vi volas, ke ni prizorgu al vi
taŭgan loĝejon, vi nepre devas vin anonci
anta& fino de julio, Car alie ni ne povas
garantii al vi loĝejon. Jam nun estas
multaj gastoj en la urbo kaj oni streĉe
laboras por konstrui la novan domon
por festludoj. kiuj okazos tuj post nia
kongreso. Meteorologia profeto jam
antaŭdiris, ke je la tagoj de nia kon>
greso verŝajne estos bela vetero. Do ne
timu ! Ni ankaŭ klopodos, ke vi 6i tie
ne havos eksterordinare ^randajn mon-
elspezojn. Do se via financa stato ne
estas tro malbona, vi sen timo povas
riski la aliĝon.

Pripensu kaj agu tuj!

Vi certe ne pentos. Plenigu la
aliĝilon, aŭ se vi ne havas, skribu sur
poŝtkarto vian adreson kaj dezirojn pri
loĝejo kaj sendu ĝin al „Esperanto-
Kongreso Elisabethstrasse 1 7, Salzburg".

Se vi volas, ke Esperanto pli rapide
disvastiĝu en Aŭstrio, se vi volas, ke
Esperanto baldaŭ venku, aliĝu, varbu
aliajn kaj venu! Aktiva kunhelpo montras
la bonan volon.

L. K. K. de la Va.

Kastelo llellbrmjn.

No 7

Austria Esperantisto

IVijTO 73

PROGRAMO DE LA Va TUTAŬSTRIA ESPERANTO-KONGRESO

8., 9., 10. aŭgusto 1925 en Salzburg.

Sabate je la
Dimanĉe je la

je la

je la

je la
je la
Lunde je la

ie la

je la
je la

20a: Salut-kaj iuterkonatiĝvespero en „ Wolf-Dietrich *\

9a: En la salono de l'urbdomo prepara kunveno de A. E. D -
prezidantaro.

10a: Solena malferiuo de la Kongreso en la salono de l'urba doiuo
(speciala programo).

14a: A. E. D.-kunveuo, preparo de la ĉetlaborkunsido en la salono
de Wolf-Dietrich.

16a: Forveturo per tramo al la belega kastelo Hellbrunn.

20a: Amuza vespero en Wolf-Dietrich (speciala programo).

9a: A. E. D.- kunveno por prepari la tagordon.

10a: Ceflaborkunsido en la salono de Wolf- Dietrich. Referatoj,
diskuto, proponoj, decidoj.

14a: Daurigo kaj tino de la ĉetlaborkunsido.

20a: Propagandvespero publika kun honorgastoj en Wienersaal
de Mozarteum.

Konigsee,
kien ekskursos
la kongresanaro.

AĈET0NT0J PREFERU JENAJN REKOMENDINDAJN FIRMOJN

ESPERANTEMAJN !

Bona kafo: Kafejo „Glockenspiel“, Mozartplatz.

Ĉokoladoj kaj sukeraĵoj : B. Rajsigl, fabriko, Vierthalerstr. 14 — 16, vendejo: Drei-
faltigkeitsg. 9.

Manĝajoj por vojaĝo: Stranz & Scio en la naskiĝdomo de Mozart, Getreidegasse.
Bonaj sudfruktoj : A. Wegner, Residenzplatz.

Belaj memorajoj kaj specialajoj de Salzburg: Th. Hattinger, Bismarkstr. 12.
Ludiloj kaj ŝercajoj : Neumilller, Rathausplatz.

Brosoj, kombiloj ktp: J. Altenaichinger, Linzerg. 6.

Gantoj : Sperl, Rathausplatz.

Turist-bezonajoj ĉefe pluvmanteloj : L. Haas, Platzl 2.

Paĝo 74

Aŭatria Esperantist- o

N o 7

Vesta] oj ĉiuspecaj: S. Schwarz, Ludwig Viktorplatz.

Modernaj kaj sportvestajoj por sinjoroj : Wilh. Slama („Zum Edelweifi“), Ludwig
Viktorplatz 8.

Rezonajoj por turistoj kaj kajakveturantoj : Herm. Amanshauser, Residenzplatz 7..
Metalajoj : Grandvendejo K Steiner. A. G.

Paper-, skrib- kaj desegnad-bezonnjoj : Hackenbucliner. Getreidegasse.

Apoteko: H. Hinterhuber, Linzergasse

E -Kongresoj okazos:

IP. — 21. VII. Bulgara en Sofio.

31. VII. — 7. VIII. Somera Univer-
sitato Internacia en Geneve.

1. VIII. Antaŭ-kongreso en Bern.

2. -7. VIII. Universala XVII a en
Geneve.

8.— 10. VIII. Va Austria en Salz-
burtr.

11.— 15. VIII. Va Sennacia en
Wien.

13. — 1(>. VIII. Xa Katolika en Paris.

LA XVII- UNIVERSALA KON-
tiltESO I)E ESPERANTO KAJ
SOMERA UNI VERS1TAT0 INTER-
NAOIA EN ĜENEV0.

P r o v i z o I* a p r o g r a in o.

Yendrednn, 31. Julio:

Vesp. . Malfertno de la 8ouiera Esperanto-
Univereitato en la Geneva (Jniversitato.
Prelego de S-ro Won l\enn pri la penso
de Konfucio — Alparoloj de la Kektoro
kaj universitntaj proteaoroj.

Sabatou, 1. aŭgusto:

Mat.: Kursoj kaj prelegoj.

Ptm.: Vizito al la Ligo de Nacioj.

Vesp.: Interkonatiĝa vespero.

Dimanĉon. 2. augnsto:

Mat.: Hiservoj, katolika en Notre-Dame, pre-
diko de Pastro Carolfi; proie-tanta. pre-
diko de S ino Margaret Blaise kaj Bud.
Horner; hebrea (detaloj sekvos); kunveno
de framasonoj.

Ptuu: Gardenfesto koncerta.— Kunsidode K. B.
Vesp. 8 15: Solena malfermo de In kongreso
en Yiktoria-Hall.

London, 3. augnsto:

Mat.: Kursoj kaj Prelegoj, Fakoj, Eunsidoj de
C K., K. B, UEA.

Ptm.: Ekskurso en iipo sur la Lago Geneva.
Nokte: Balo en naciaj kostumoj. — La C. K.
oficiale akceptos Ciujn kongresanojn iudi-
vnlue ee la eniro.

7 < Vicdel de U E. A.).

3Iardon, 4. augusto:

M u t. : Kursoj, Prelegoj, Fakoj, Kunsido de
K. B. kaj UEA kun C. K.

Ptm.: Promenado, Fakoj.

Vesp.: Generala kunsido de la kongreso. Ha*
portoj de 1’ Akademio, C. K. kaj UEA.

Merkredon, 5. aŭgnsto:

Mat : Kursoj Prelegoj, Fakoj, Kunsido de la
Komitatoj.

Ptm.: Ekskursoj. — Fakoj.

Vesp : Teatra prezento de ,Ginevra u , lirika
dramo, de D ro Privat origihale verkita en
Esperanto, en la Urba Grand» Teatro.

Ĵaŭdon, <•. augusto:

Mat.: Kursoj, Prelegoj, Fakoj, Komitntaj
kunsidoj.

Ptxn.: Promenado, Fakoj,

Vesp : Solena memortesto al D ro Zamenhot
en \ iktoria-Hall.

Vendredon, 7. aŭgusto:

Mat.: Eventuala ferma kun»ido. se oni ne
povis jam fermi Jaudon vespere.

Va KONGRESO DE S. A. T.

Wien 11. — 15. aŭgusto 1925

en la hejmo por popolklerigado en la
XVI a distrikto.

Ciuj proletarioj, membroj de S. A. T.
kaj nemembroj simpatiantaj, nepre align
la kongreson kaj partoprenu. La malalta
kongreskotizo (aŭ. Ŝ. 2. — , por senlabor-
uloj post atestita senlaboreco la duono)
donas al ĉiuj la eblon aliĝi.

Kongresadreso : Josef Slezak,
Wien, XX., Ospelgasse 34/25.

* * ft * r 1 1 i i i I h * 4 * * i i it i ». i 4 i a • 1 1 1 i ij i i iBftaasttiia ara a -a'jia^a-a^aia-B

Lingva Komitato

pligrandiĝis je 5 nova] membroj elektitaj en
la Ia8ta tempo: S-ro Behrendt (98 vofioj el 9J),
S-ro de Lajarte (88), S ro Tellini (86;, F-ino
Zschepank (81), S-ro Kastner (78).

Akademio

estis kompletigita per elekto de la ienaj ses
membroj: Christaller (78 voeoj). Warden (72),
Nylen (67), Isbrflcker (65), Bailey (47 kaj
Migiiorini (47).

No 7

Austria Esperantisto

Paĝo 75

LA RATOKAPTISTO DE
KORNEUBURG.

El la broŝuro : „Popo)legendoj el MalRupra
Aŭstrio*, elektitaj kaj prilaboritaj de Friedrich
Kuthmayer. ( Volksschatz Nr 52 - 53). Deutscber
Verlag fur Jugend uod Volk, Wien i., Burgring 9

Antau kelkcent jaroj la Donaŭ-urbeto
Korneŭburg estis vizitata de gran da tur-
mento. En ĉiu domo, ja en ĉiu ejo estis
nenombreblaj ratoj kaj ili plimultiĝis
dum mallonga tempo tioni, ke ili venis
sur la manĝotablojn kaj eĉ en la kuŝ-
ejojn de la homoj. Ciuj rimedoj por
forigi la malagrablajn gastojn estis vanaj.

Jen la konsilantaro de la urbo sciigis
ĉie, ke ĝi destinos la altan premion da
mil guldenoj por tiu, kiu liberigos la
urbon por ĉiam de la malbonajo. Kelkaj
tagoj estis pasintaj, kiam anoncis sin ĉe
la urbestro fremda viro strange aspekt-
anta. Li surbavis kamizolon el divers-
koloraj ŝtofoj, ĉapon kun tri longaj
plumoj balanciĝantaj konstante supren
kaj malsupren kaj ĉe la flanko li havis
ledan poŝon sur longa rimeno. Li de-
tnandis la urbestron, ĉu la afero pri la
promesita premio estas ĝusta, kaj kiam
la urbestro respondis jese — kvankamkun
kelkaj se- kaj sed-eldiroj — la fremdulo

diris opinie al li, ke la sukceso eble ne
estos daura, car povus ja tarnen okazi,
ke oni denove estos surprizata de tiuj
bestoj. Kiam la freniduio kontraŭdiris,
la urbestro rediris: ,Nu, kvincent gul*
denojn mi ja volas elspezi. 4 * La ratkapt
isto persistis je sia rajto kaj postuiis
sian rekompencon duan fojon. La urbo-
patro ĉagrenita per tio donis al la fremd-
ulo saketon kun kvincent guldenoj kaj
montris al li, kie estas la pordo. La rat-
kaptinto ekkoleris, ĵ et is la monoii antau
la piedojn de la urboreprezentanto kaj
murmurante teruran blasfemon li toriris
kun malserena niieno.

Post kelkaj semajnoj la Korneuburg-
anoj aŭdis strangan muzikon. Estis la
ratforloginto, kiu denove iris tra la
stratoj. Sed ĉi tiun fojon li blovis mir-
inde dolĉe, tiom dolĉe, ke tio allogis
kaj altiris la infanojn por sekvi lin. La
aro pli kaj pli grandiĝis, gran da j kaj
malgrandaj alkurissaltante kaj gojkriante.
Sur la sama vojo — kiel tiam — la rat-
kaptisto puŝis al Donaŭ kaj irinte en
la akvon li suriris ŝipon ornamitan per
multkoloraj flagoj kaj rubandoj, kiu jam
atendis la gastojn. Senhalte la infanoj

diris. ke li volas provi sian bonŝancon. Tuj li
iris antau la urban domon, prenis nigran fajf*
ileton el sia leda poŝo kaj ektaifis per ĝi. Estis
teruraj tonaĉoj, kiujn li aŭdigis.

Sed la stranga muziko havis efikegon. Dens-
are la ratoj alkuris el ĉiuj domoj kaj amasigis
je vera monto tiel, ke aspektis. kvazau grandega
nigra vermo alrampus. La fremdulo senĉese blov-
ante siajn terurajn melodiojn paŝis al Donaŭ. Mai-
antau li la vivanta ratmonto ŝoviĝis tra la stratoj.

Nun la ratforloginto venis al la bordo de la
riverego, iris sen hezito kelkajn paŝojn en la
akvon kaj ekstaris. En la sama momento la
tuta armeo da ratoj kuregis laŭ- kaj kontrauflue
al la akvo kaj saltis en gin. Grandega nigra
makulo kovris la supraĵon de Donaŭ kaj, kaptita
de la fluo, ĝi estis kunfluigata. Eĉ ne unu sola
rato plu estis videbla sur la bordo.

Grandega popolamaso observis la spektaklon
kaj nun aklamis la foriginton de la ratoj. Plen-
tiere li iris en la mezo de multaj centoj al la
urba domo, por ricevi sian rekompencon. Sed !a
urbestro akceptis lin kun malafabla niieno kaj Batokaptitto sur urba puto

Pa£o 76

Austria Esperantisto

N-o 7

paŝetis post li tra la akvo kaj, kiam la
lasta estis sur la ŝipo, ĉi tiu estis ek-
reraita for de la bordo rapidege lautluen.
La homoj serĉante poste siajn infanojn
nenie trovis post-signon de ili.

Nur unu surda estis restinta kaj dua,
kiu ankorau kuris por preni sian jaketon,
sed poste jam ne povis atingi la aron.
Tiutn estis nepriskribebla plendado kaj
ĝeniado en la urbo, car la venĝo de la
trompita ratkaptinto preskaŭ ne indulgis
unu familion. Memordtono en la parolieja
strateto en Korneŭburg memorigas an*
koraŭ nuntempe je ĉi tiu okazajo.

Ksp.dgU Berta Betz war.

VI ĜIS NUN NE PAGIS

la kompletigan sumon al via n A.
abono por aŭgusto ĝis jarfino.

Aŭstrianoj: aŭ. S. 1.30;

Germanlandanoj : g. or.-M. 1. — ;

alilandanoj : sv. Fr. 1.60 aŭ egalvaloro.

Ronvolu tuj alsendi ĝin, por ne kaŭzi
interrompon de la alsendo.

LA AKVOENERGIA
ELEKTREJO EN TEIGITSCH-

ARNSTEIN.

La de marto 1925 estis granda
festotago por tuta Stirio. En ĉeesfco de
1' prezidanto de la Aŭstria respubliko,
d-ro Hainisch, liga kanceliero d-ro Ra-
mek, landestro d-ro Rintelen kaj multaj
reprezentantoj de oficialaj kaj privataj
organizajoj ktp. estis inaŭgurata la unua
granda akvoenergia elektrejo en Stirio,
en Teigitsch-Arnstein. La publikaj kon-
struajoj kaj la ekkonilo de Graz, la hor-
logturo sur SchloBberg. estis iluminataj
vespere kaj disigis malproksimen tra
la lando la sciigon pri la venko de paca
batalantoj por la progreso kaj prospero
de r verda Stirio tt !

Ciuj febroj, krizoj kaj tumultoj, kiuj
en la postmilita tempo skuis la mal-
venkintajn landojn. trafis ankaŭ Stirion.

Des pli admirinde estis, ke en tiu epoko
de ĝenerala malespero kaj necerteco
estis kelkaj kuraĝaj homoj, kiuj ellaboris
projekton plej gravan por la industrio
kaj ekonomio de Stirio — grandiozan
planon por la utiligo de 1’ akvoenergio.
La elmontegaraj riveroj kaj riveretoj en
Stirio estas rapide fluantaj kaj povas
sendependigi la tutan enlandan indu-
strio n de 1’ importo de aliaj energifont-
ajoj (karbo ktp.), ja, tiuj riveretoj povas
eĉ provizi la najbarajn landojn per energio.

Ci tiu projekto, kies kreinto estas
inĝ. Hofbauer, estis grandioza kaj ĝia
plena realigo malfermos al la lando ĝis
nun ne supozitajn fontojn de riĉeco. La
nefleksebla volo de inĝ. Hofbauer atingis
ankaŭ la realigon de sia projekto. Li
sciis interesigi la gazetistaron kaj oficial-
ulojn kaj en 1921 estis fondata „Steweag a
(Steiriscbe Wasserkraft- u. Elektrizitats-
A. G.,t. e. Stiria akvoenergio- kaj elektro-
societo akcia) sub la prezido de land-
estro d-ro Rintelen. Cefdirektoro estiĝis
inĝ. Hofbauer.

Tuj poste komencis la preparaj la-
boroj ; inĝenieroj mezuris kaj desegnis
en la senvojaj regionoj apud Teigitscb-
rivereto (elp. Tajgiĉ), en la otieejoj estis
kalkulataj la maŝinoj, kaj la plej grava
laboro — la mobilizo de la necesaj mon-
sumoj — estis iarata de la landestro
d-ro Rintelen mem.

Liaj intiuo kaj energio povis venki
la krizon, kiu ankaŭ minacis la societon
dum la periodo de 1’ granda inflacio en
somero 1922.

La pliboniĝinta ekonomia situo kaj
la bona vetero en la jaro 1923 tre favoris
la progreson de la laboroj. Je la fino
de tiu jaro oni estis konstruanta jam
la kluzon, maŝinojn, ŝaltejon, tensi-
ŝanĝejon en Graz-sudo ; ankaŭ la laboroj
ĉe la akvokonduka tunelo bone pros-
pers. Je la fino de 1923 d-ro Rintelen
kaj inĝ. Hofbauer sukcesis certigi la
financan bazon de y Steweag K per parto-
prenigo de kapitalista grupo itala. Ko-
mence de 1924 estis komencataj la
instalo de 1’ tensiŝan^ejo en Graz-sudo
kaj la konstruo de alttensia kondukilo
de Arnstein al Graz. La 10. de majo

N-o 7

Austria Eiperantisto

Pafto 77

1924 la prezidanto de la respubliko 6e-
estis la lastan trabaton de la tunelo.

Fine de 1924 la tuta elektrejo estis
plejparte preta. La provoj, faritaj inter
decembro 1924 kaj marto 1925, prims
la plenan taŭgecon de Ciuj instalajoj.

La laboroj estis farataj preskau eks-
kluzive de enlandaj entreprenoj. La
Cefaj partoj de la tuta elektrejo estas
jenaj :

La akvokolektujo. Gi kolektas kvan-
ton da pli ol 300.000 kubmetroj da
akvo kaj estas barata de la kluzo
Langmann, malfermota nur en okazo
de inundodanĝero kaj por purigi la
kluzonĵ 85 metrojn larĝa; ĝiaj betonaj
muroj bazas 9 m sub kaj altiĝas 17 m
super la valfundon.

La akvotunelo kondukas tra gnejsa
niontaro kaj estas pli ol 5000 m longa
kaj betonumita por hermetikigi gin.

La premakvokondukilo estas 700 m
longa. 1000 tunoj da fero estas uzataj
en formo de ladaj tuboj vinktitaj,
10—28 mm dikaj kun diametro de
1500 — 1970 mm, por kontraŭstari intern-
an akvopremon de 3 — 25 atmosferoj.
La klino de 1’ kondukilo estas komence
19 — 36°/oi en la lasta triono gis pli ol
50 °/ 0 .

La uzino Arnstein. Gia ekstera
arhitektura formo plene akordiĝas al la
karaktero de 1’ pejzaĝo. Maŝinejo, direkt-
ilejo, ŝaltejo estas kunigitaj en ĝi. La
turbino efikas 15.000 Ĉ. f. je 5 5 m 3 /sek.
englutkapablo kaj 750 turniĝoj po mi-
nuto. La elektrofarilo estas pro sia efiko
da 1300 kiloŭatoj la plej forta maŝino
de la austriaj akvoelektrejoj. La ricevata
elektra energio havas ee 50 periodoj po
sekundo 5500 voltojn. La maŝino pezas

75.000 kilogram ojn.

La malproksimkondukilo de Arnstein
al Graz. Ci tiu unua stiria grandkondukilo
por 600(M> voltoj estas 28 6 km longa
kaj havas kuprodratojn po 70 mm 2 . 140
feraj, en betono fundamentitaj mastoj
portas ĉe meza distanco de 200 m entute

53.000 kg da kuprodratoj.

La tensiŝanĝejo apud Graz estas
la mezostiria centro de ekzistantaj kaj
ekzistontaj elektrovojoj el ĉiuj mondo-

direktoj kaj Hudisigejo por la urbo Graz.
La _altvolt u -ejo perns la aL kaj for-
duon de kvin 60.000-voltaj fluoj ; en la
„malaltvolt u -ejo estas ŝanĝata la fluo al
20.000 voltoj (por malproksimkonduk-
iloj) kaj al 5()00 voltoj por la urbo Graz.

La unua etapo de grandioza projekto
estas realigita. Kaj jam komencis la la-
boroj porladua akvoelektrejo apud rivero
Mur sude de Bruck.

Stirio kaj kun ĝi tuta Aŭstrio fieras
pri tia sukceso, kiu montras, ke la stiria
popolo, malgraŭ ĉiaj malfacilajoj, parto-
prenas je la ekonomia resanigo de

Austrio kaj de Eŭropo

Laŭ broŝuro kun permeso de „Steweag tf
verkia Josef Mader-Graz.

LA ŜANCOJ DE LA
DANZIG-A AŬTUNA FOIHO.

La Esperanto-Fako de la Danzig-a
Foiro sciigas al ni jenan : Malgraŭ la
malfacila ekonomia situacio en la tuta
mondo la aliĝoj al la proksimiĝanta
Danzig-a Aŭtuna Foiro alvenasjam mult-
nombre. La Danzig-a Foiro ree donna
interesan superrigardon pri la ampleksa
var-oferto. La komercaj rilatoj inter la
Polujo kaj Germanujo estas ja iomete
malcertaj kaŭze de la nur malrapide
progresantaj komercaj traktatoj, sed oni
supozas ke en aŭtuno de kuranta jaro
la konvencio inter Polujo kaj Germanujo
estos certe farata, ĉar ambaŭ ŝtatoj estas
plej multe interesata pri komerca alprok-
simiĝo. La viva intereso, kiun Ruslan do
montras por la Danzig-a Foiro, estas
tre ĝojiga. Aliĝis jam kelkai ŝtataj
aĉet-organizoj. Sekve estas grave por
fiiuj industrioj, ke ili nepre ekspozas en
Danzig, Car ne nur Polujo kaj Ruslando,
sed ankaŭ la Baltikaj dtatoj Skandina-
vujo kaj Finlando aĉetos okaze de la
Danzig-a Foiro. Oni estas konstruanta
grandan foirhalon por la teknikaj indu-
strioj kiu certe estos preta, kiam okazi-
ĝos la IVa Danzig-a Internacia Foiro
de la 6a ĝis la 9a de augusto.

La Esperanto Fako de la Danzig-a
Foiro estos je la dispono de la divers-
naciaj reprezentantoj por plifaciligi la
negocojn.

I J aĝo <8

Austria Esperaotisto

No 7

Aŭstruja Esperanto-Delegitaro

Bisamberg bei Wien Nr. 248.

ESPERANTO CE LA
AUSTRIA] FERVOJO).

En last* momento untan apero de
ia junio-nuiuero de ,A. E “ mi sciigis,
ke la generaldirekcio de Aŭstriaj lig-
landaj fervojoj favore akceptis nian pro-
ponon koncerne enketon pri E - en la
vicoj de siaj oficistoj kaj salajratoj. Mi
nur havis la tempon publikigi la leteron
de la generaldirekcio sen rimarkoj, kiuj
— ĉar la afero estas sufiĉe grava — ne-
cesas kaj nun sekvos.

Certe niultaj gesamideanoj ne pri-
pensis, kion signifas tiu letero por nia
movado en Aŭstrio !

Luu tiu letero la Generaldirekcio
ordonis (Akt-nro 5B532/25 G. D.) al la
submetitaj fervojdirekcioj (t. e. Wien-
Nordost, Wien-Siidwest, Linz, Inns-
bruck kaj Villach), raporti pri la nom-
broj de al ili submetitaj dungitoj, kiuj

1. scipovas E-on,

2. nuntempe lernas la lingvon,

3. volas lei ni en autuno de l'nuna jaro.

Laii tiu ĉi ordono ĉiu direkeio verkis

skriban cirkuleron. Sekvas la teksto de
tiu ĉi cirkulero publikigita de la Lig-
landfervoj-direkcio Wien Nordost:

Liglandfervoj-direkcio Wien-Nordost.

Wien, 24. junio 1925.

N-ro 2839/1
Koncerno: Esperanto.

Cirkulero al ĉiuj servlokoj.

Por raporto al la ĝener&ldirekcio ni
bezonas la nombron de tiuj dungitoj, kiuj

1. scipovas E.-on,

2. nuntempe lernas la lingvon

3. volas lerni en aŭtuno de 1' nuna jaro.

Prezentu la koncernajn raportojn al

la sekretariejo, grupo 2, ĝis 10. julio.
S8e neniu estos anoncinta sin, sendu
ankau sciigon pri tio.

De la Liglandfervoj-direkcio.

Tiun Ci cirkuleron ricevis ĉiuj serv-
lokoj (oficejoj de la direkeio. stacioj,
haltejoj, laborejoj por konstruo kai riparo
de lokomotivoj kaj vagonoj, hejtigejoj

kaj ties laborejoj, oficejoj por prizorgo
de la relaro ktp.)

Grava en tiu ĉi cirkulero ankaŭ estas
la punkto pri raporto t i u o k a z a, ankaŭ
se neniu sin anoncis.

Tiel ĉiuj estroj (ĉu amikoj de E. aŭ
ne) devos plenumi tiun ĉi ordonon.

Cu vi scias, kara legantaro, kiom da
homoj per tiu al E. favora ordono de
la ĝen.-dir. ne nur estis simple atentig-
ata al Esp., sed ankaŭ al la cirkon-
stanco, ke ilia plej supera instanco
favoras ĝin ?

Vi sciu, ke en la servoj de la Lig-
landaj fervojoj nun estas proksimume
90.000 dungitoj, el kiuj 70% estas
edzigintaj. Se oni nur kalkulas po ed-
ziginta fervojisto du infanojn, ni riceva9
proksimume 300.000 personojn, el kiuj
granda parto verŝajne per tiu ĉi cirku-
lero unuan fojon ami is ion pri E.

La tuta Aŭstria respubliko nuntempe
havas 6 milionojn da enloĝantoj. Tial 5%,
au la dudeka parto, de la austria en
loĝantaro sciigis per helpo de la gen.-
dir. de liglandaj fervojoj pri Esperanto.

Per tiu ĉi faro la generaldirekcio de

aust. liglandaj fervojoj meritigis sin je

la plej sincera danko de la Esperant-

istaro. Hugo Steiner,

gen.-8ekr. de Austria Esp.-Delegitaro.

D-ro Henriko Haas, advokato el
Maribor (S. H. S.) mortis la 30. junio
en lahospitalo de la „Kompatemaj fratoj tt
en Graz.

Estinte prezidanto de la iama loka
grupo de „Esperanto-societo por Stirio^
en Maribor la mortinto estis pioniro de
nia movado en la nun jugoslava suda
Stirio.

Li ofte partoprenis niajn kunvenojn
en Graz, ankaŭ post la permilita disŝiro
de nia Stirio.

Nia societo perdas per lia foriro
malnovan amikon kaj la grupo en Maribor
plej valoran apogon.

Ni ĉiam memoru je li en dankemo

kaj respekto. Ksperanto-societo por Stirio.

R o g 1 e r.

N-o 7

Austria Esperantiato

Paĝo 79

GRANDSTILA ESPERANTO-
PROPAGANDO PER AFIŜOJ
EN STACIDOMOJ.

Jam de longa tempo E.-istoj prave
deziras uzi tiun ci rimedon precipe efikan.
Ne nur por diskonigi nian aferon tailgas
tiaj publikaj anonciloj. Vojagantaj sami-
deanoj ofte povus rapide informi sin ĉe
alveno en stacio pri renkontebloj kun
samlokaj E.-istoj.

f ro tio la ĝenerala sekretario de
A. E. D., s-ro Steiner, interrilatigis sin
al Osterr. Verkehrswerbungsgesellschaft,
car tin ĉi societo havas la solan rajton
por plakatado en stacioj. *

Per letero de 2. julio la entrepreno
sciigis s-on Steiner, ke „konsiderante
la publike utilan celon u ĝi havigas al
la Esperanto- Fnuiĝoj por la intencita
anoncado sur stacioj de la aŭstriaj fer-
vojoj rabaton je sia tarifo. Al energia
persona petado de s-ro Steiner ni dankas
la pluan avantaĝon, ke la diverslokaj
grupoj ricevis la permeson, fiksi mem-
disponigotajn tabulojn. Tio kompreneble
krome ŝparigos kostojn.

Nepre necese estas, ke nun granda
nombro da grupoj sciigu s-on Steiner
pri sia decido, uzi tiun ĉi propagandeblon,
car la entrepreno kompreneble povas
interrilati kun nur unu persono.

La anoncletero enhavu:

1. nomon kaj precizan adreson de
la respondeca mendanto fpagonto!) kaj
stampon ;

2. nomon de la stacidomo ;

3. formaton de la dezirata anonctabulo ;

4. materialon ferlado ;«u ligno);

5. tekston de la anonco.

Konsiderante la multajn necesajn
preparlaborojn en la centro bonvolu

ĝis la 15. aŭgusto

sendi la mendleteron kaj la monsumon
plus 50 gr por aranĝelspezoj al s-ro
Steiner Hugo, Bisamberg 248. La 1. sep-
tembro komencu la fiksado de la tabuloj.

La bezonataj preparoj por Wien
estos farataj de la estraro de E. D. W.
Decido en septembra kunsido.

La formatoj kaj pojaraj prezoj estas
jenaj :

34 X 42 cm po peco . . . . Ŝ 4. —

47 X 03 „ „ „ . . . . „5. —

(53 X 95 „ „ „ .... „7 50

kvankam la normala prezo por ĉiuj estus

25 Ŝ.

Ni proponas jenan komunan form on
por ĉiuj :

★

ESPERANTO

UEA delegito : (nomo kaj adreso

Grupo : (nomo, ejo kun adreso, knn-

ventago kaj hoio)

Mi ne dubas, ke la Esperantistaro
plene rekonos la gravecon de la servo,
kiun faris al ni Ost. Verkehrswerbungs-
gesellschaft. Estus dezirinde, ke ĉiu inter
ni laueble helpu reciproke la entreprenon,
rekomendante gin al klientoj.

Gi peras la publikigon de ĉiuapecaj
negocanoucoj ĉe fervojoj kaj ŝipkompanioj,
reklamojn sur veturbiletoj, plakatojo en Ciuj
iom grandaj urboj de en-kaj eksterlando,
tien ankau anoncojn por 6iuj gazetoj kaj
takjurnaloj, la efektivigon de kompletaj
propagandoplanoj por la tuta mondo, pro-
jektojn kaj efektivigon de ĉiuspecaj re-
klamiloj, lumreklamilojn en la stacidomoj,
eldonon kaj disvastigon de preaajoj kaj
grafikaĵoj.

Nian precipan dankon meritas la
ĝen.-sekr. de A. E D. pro la penkauziga
havigo de tiuj ctikaj propagandiloj.

Walter Smital, prezid.

de E.-Delegitaro-Wien.

Raportis pri Esperanto!

nGemeindevroehe* en Korneuburg, 3. VII.
1925.

n Kremser Xeituner" en &retns, 18. VI. 1925.
„t nser Heim en Traiskirchen (Liglanda
edukejo) en n-ro 6.

,l)er stiidtisebe Ansrestellte* en Wien,
20. VI. 1925.

• lllllMlililillill Mill MHIIIM a « a • « Hill Ml It Ml ■ I

Novaj gazetoj :

ffHomeco", duonmonata internacia litera*
tura Esp.-Revuo. Redakt. Pastro Georgi Hristov,
Popovo, Bnlgario.

I

Pa£o 80

Aŭatria £s perantiKto

V. b. b.

N-o 7

Isperanto-Delegitaro de Wien

Wien, XXI. f Am Spitz 14.

Kurso por preparo al la stata ek-
z a me no pri Esperanto.

Ko me nee de septeinbro oni intencas
install kurson por gesamideanoj parto-
prenontaj la Ĝtatan ekzamenon pri instru-
kapablo.

Personoj, kiuj interesiĝas pri ĝi,
bonvoln plej baldaŭ anonci sin al
„Danubio“ Wien, VII., Lerchenfelder-
str;iL*e 2M.

Bohema Klubo Esperantista en
Wien funebras pro morto de sia fervora
samideanino

fraŭlino Anna iSimankovra,

kiu estiĝis beda&rinda viktimo de kruela
akeidento.

Al la gefamilianoj ni esprimas plej
profundan kondolencon.

Esperanto-Delegitaro de Wien.

La E.-sekcio de U tarista nnalĝo „La
naturamikoj" aranĝos la jenajn ekskursojn:

26. VII. propaganda al Bratislava per aparta
ŝipo, dungita de la societo „Bildnngs
hort*. Forveturo 6 20 de Praterquai,
alveno en Bratislava 8 40, revetnro
16 h, alveno en Wien 22 h.

2. VIII. al Mauer — J alien tar m — Rodaŭn.

Eunv. 7*30 en Mauer. Gvid. Ad.
Mŭller.

9. VIII. al Modling— HinterbrQhl — Anninger
— EinOd— Baden. Kunv. H*30veS<id-
• bahnhof. Gvid. Am. Pick.

16. VIII. al Fŭllenberg. Kunv. ĉe Stldbahn-

hoi. Gvid. s-ino &t. Muller
23. VIII. Vagado. Kunv. 7 SOĈe finstacio NuU-

dorf. Gvid. Warkany.

SO. VIII. al Eisernes Tor. Kunv. 7 00 ĉe SQd-

bahnhof. Veturado al VOslau. Gvid.
Bubetz.

■

S

s

i

RADIO

BICIKLOJ KAJ
KUDROMAŜ1NOJ

I PICK- WIEN

k Centra magaz. : IX, Liechtensteinstr. 27 oa
K I ilioj: IV, Wiedner HauptstraAe 10 kaj !i
VI, CumpendorferstraRe 67. ^

i On, p.r.l., Espc.nl. I |

« *

• *

♦

*

«T

«

<*

«

«-

♦

Je malaltigitaj prezoj tuj en la
loko vendeblaj:

precipe rodendro— arbetajoj,
laŭracoj altaj,

kamelioj kaj aliaj arbetajoj.

Gartenamt Stift Zwettl, N.-O.

»

♦

BADEN BEI WIEN
(AŬSTRIO).

Internacia famkonata kuracloko.

Plej agrabla restadejo
kun belega ĉirkaŭajo.

Atingebla de Wien en 35 min. per
potage proksimume 100 trajnoj de vapor-
kaj elektro-fervojoj.

4 sanigejoj, 1 kuracejo por la meza socia
klaso kaj 1 por infanoj, 41 grandaj hoteloj
kaj pensionoj, multnombraj gastejoj, urba
kuracohotelo „Herzogshoi“ kun mineralakvaj
banoj en la sama domo.

La mondkonataj sulfurbanoj !

Ŝlimenpakoj.

Loĝejoj kaj nutrado je ĉiuj prezoj.

Trotkonkuroj de fievaloj.

Somerareno (subĉiela scenejo).

. Veturadoj per afitomobiloj kaj

motorbicikloj !

Arte altranga urba teatro.

Unuaranga kuracloka orkestro.

Kelkaj kinematografaj teatroj
kun ĉiam ŝanĝata bonega programo.

Elektra tramvojo.

Informoj fie:

Kurkommission en Baden bei Wien.
Telef. : Baden n-ro 243.

Posedanto, administranto, eldonanto kaj respondeca redaktoro Hugo Steiner, Korneuburg, Hoven-

12). — Ppftflftin: OĥflAllflĥhftfts-RurhdriirkArfii Hriiifar W IT! Staiiirfoa^ Ofi